Bóbr – pożyteczny przyjaciel ludzi i zwierząt.

Jedyny przypadek, kiedy cieszą mnie widok ściętych drzew, wygląda jak na zdjęciu poniżej. Wiem wtedy, że cel był szczytny, pożyteczny, a i nic się nie zmarnuje. W pierwszej chwili zdziwienie – po co tną nad stawem, skoro tamy tu nie zrobią? Osiki. Przysmak bobra, żubra i łosia. Nie próbowałem jak smakuje, ale dobre być musi, skoro zwierzęta tak dla nich wariują. Korę pogryzły, gałęzie odcięły i do swoich spiżarni zawlokły pewnie. Będą zapasy na mróz.

P91204-144248

Człowiek to szczególny gatunek. Sam przekształca środowisko i zwykle niszczy przestrzeń życiową innych istot, wylewa asfalt, beton, kostkę, morze hałasu i spalin, a bobrowi zalewać życiodajną wodą nie pozwala, ‘’bo szkodnik’’. Z bobrem odwrotnie. Choć coś zabiera, tworzy bogactwo siedlisk. Tak sobie myślę. Co one komu zaszkodzą w tych polnych rowkach? Na tą suszę z jaką borykają się tutejsze rejony, są wybawieniem. Nie zrobią przecież z tego rzeki, nie zaleją osiedli, bo zwyczajnie nie ma tyle wody. I nie będzie. Jedynie coś zatrzymają, a mały rozlew latem nasączy ziemię, co pochłoną spragnione rośliny. Tak było dotąd. Po zniszczeniu im tamy koparką, tego roku kukurydza wzrosła na wysokość powyżej kolan. Za sucho było i dla niej. Nawet wierzby im na złość wycięli, żeby nie miały z czego budować. Rozumiecie, ogołocony rów, to dla bobra spora przeszkoda, by transportować gałęzie z daleka. Tak w zawiści działa człowiek.
Więc przeniosły się do niżej położonego bagna. Tu wegetują, bo żadnych cieków spiętrzać nie mogą, choć woda jest. Może czekają na siły deszczu… Wtedy znów popłyną w pola, działać. Trudny i smutny okres w bobrowym życiu, gdy nie można budować i tworzyć. Bóbr chce dla wszystkich dobrze. Choć może nie zdaje sobie sprawy do końca jakie dobro czyni, zbadali to naukowcy i przyrodnicy. Tam gdzie grubasek sobie gospodaruje, rozkwita bujnie życie, we wszystkich żywiołach. Na stawach powstałych z bobrowych zapór osiedlają się co rzadsze ptaki, a głębiny zasiedlają ryby, mające teraz rozszerzone możliwości migracji i dotarcia do nowych miejsc. Rozkwita nietypowa roślinność terenów podmokłych. Bobrowe tamy sprawiaja jeszcze jedną ważną rzecz – działają jak naturalny filtr, wobec mechanicznych i biologicznych zanieczyszczeń. W gnijących stosach na przepływie, glinie czy porowatych kamieniach osiedlają się kolonie nieustannie pracujących bakterii nitryfikacyjnych. Jakość wody się poprawia. Tworzą się mokradła, które nawet lepiej magazynują CO2 niż lasy. Większa wilgoć, to też mniejsze zagrożenie pożarowe. Podnosi się poziom wód gruntowych, na czym korzystamy wszyscy. I mimo tego ‘’rozlewania’’ wody, zostaje ona zachowana, a tamy minimalizują ryzyko powodzi. Teren dziczeje, staje się trudniej dostępny, co sprzyja obecności zwierząt, które korzystają z kąpielisk i wodopojów. Przywraca bóbr naturze spokój, bogactwo i dzikość. Oddaje jej, co zawłaszczył człowiek. Może dlatego, tak jest przez wielu nielubiany? On dopiero prowadzi prawdziwą RENATURALIZACJĘ. Człowiek ostatnimi czasy specjalizował się w osuszaniu, meliorowaniu i zasypywaniu ‘’przeszkadzających’’ stawików i oczek wodnych. Opłakane przyniosło to skutki. Natura działa i poprawia – bobrowymi łapkami, uszczelniając prześwity w tamach, mieszanką zasychającego błota.

I tak sobie bober tworzy – swój podmokły, leniwie płynący rajski ogród. Każdy znajdzie u niego swoje miejsce. Łoś na bagnisku, gęś przelotna, czy cyranka, sum z czeluści mulistych lub zimorodek na czatowisku, albo czapla dostojna. A i Wędrowiec szczęśliwy, oczarowany przemianą dziejącą się za sprawą futrzastego budowniczego. On widzi cud.

Poczciwy zwierzak robi to, co człowiek ze swym intelektem powinien doskonale rozumieć. Bóbr nie musi. Choć głupiutki i uparty się wydaje, on wie, co jest ‘’bobre’’ dla wszystkich. I będzie to robił. Nie na złość przecież…

A i jeszcze jaka to jest atrakcja turystyczna – dla obserwatorów i czatowników, podziwiać grubaska przy robocie, jak snuje się człapiąc w te i we tę, majsterkując. Przepływa dołem cieku, mijając się ze światłem księżyca, a Ty siedzisz 2 metry nad nim, niewidoczny, dlań nieobecny. Emocje sięgają zenitu i rozkwitają, równie ciesząc co przemarsz dzików. Podnosi atut przyrodniczy regionu, bo zwykle widzimy efekty jego działalności, a samego zwierza dostrzec, to już po prostu szczęście. A zawsze nieziemskie słuchowisko drapań, skrobań, różnych łoskotów i chrobotów. Nocą tworzy dziki nastrój. Przenosi w podmokłą krainę rozlewisk, gdzie rządzi tylko nieokiełznany żywioł…

P91204-144546

P91204-144605

P91204-145235

Dla gatunkowego porównania efektów działalności, oto co znajduje się po drugiej stronie obiektywu. Hałdy żwiru i ziemi, z odpadami budowlanymi. Być może, ”walczący władca przyrody” zasypie i ten staw…

P91204-144706

Piżmak. Wspomnienia duchów Mgieł

Są takie zwierzęta, których nie widuje się zbyt często. Mimo że istnieją wokół i są dość pospolite, znikają w tłumie, na rzecz przykuwających uwagę wszechobecnych saren, czy większych ptaków. Zamieszkują nie zawsze łatwo dostępne środowiska. Siedziałem właśnie nad stawem, obserwując poczynania czujnej czapli, gdy widoczny kątem oka ‘’smyrg’’ oderwał mnie od siwej drapieżniczki. Co to tak migło? Błyskawiczne. Chyba mi się przywidziało…

Czapla tkwi w bezruchu. To taki pozorny bezwład. Wiem, że jej pierzaste ciało napiętej jest w tym momencie jak struna, i wrażliwe okiem na najmniejszy widoczny ruch pod taflą. Tym razem, nie ‘’myrgnięcie’’. Łodyga trzciny kołysze się jakoś podejrzanie, nienaturalnie. Czyżby jakiś ptaszek? Przepatruję wzrokiem góra – dół i znów, akurat właśnie gdy dostrzegam, mig! Zdążyłem zarejestrować tylko buro – rudą sylwetkę, dość małą ze sznurkowatym ogonkiem. Czyżby rzęsorek rzeczek? Myślę. Mógłby tu być. Teraz szkła lornetki kieruję właśnie tam. Trzciny ruszają się podobnie podejrzanie, tym razem bardziej w głębi. Chaotyczne potrząsanie. I wynurza się. Co za stworek! Łapkami dotyka łodygi, jakby badał czy dobre… Jest na powierzchni sekundy, po czym znów nurkuje, i wtedy właśnie trzcinka zaczyna się chybotać. W głowie się rozjaśnia, toż to piżmak! Zwany pogardliwie niekiedy ‘’szczurem wodnym’’. Rzadko widywany gość. I znowu stwierdzić muszę, że bez lornetki nie rozpoznałbym. Nie byłoby pewności. Zmieniam nieco pozycję aby go lepiej widzieć, o czapli zapomniałem…A ona właśnie odlatuje. Ehh…

Piżmak wygląda prawie jak miniaturka bobra. Prawie, bo jego ogonek jest cienki jak powróz, no taki podobny jak u myszy. Wodna mysz. Dobre. Żywi się głównie kłączami roślin wodnych, czasem jakiś lęg ptasi spladruje. Uznawany jest za gatunek inwazyjny i szkodliwy, bo wziął się stąd, że uciekł człowiekowi z hodowli futerkowych. No i się go tępi, podobnie jak jenota. Choć wytępić nie jesteśmy ich w stanie, bo to technicznie niewykonalne. Tak niedostępne ostoje potrafią zamieszkiwać. Rozmyślam – jak też łańcuchem pracuje zło. Futerkowe hodowle, gdzie zwierzęta stłoczone w klatkach nie podziwiają słońca, nie wdychają aromatu rześkiej wody, tak jak natura je stworzyła. Iluś tam udało się z tego piekła uciec. Jak reaguje człowiek? Krzyczy: ‘’Szkodnik, gatunek inwazyjny, zniszczyć, zabić!’’ Widzi ‘’przyczynę’’ wszędzie, byle nie w swoich działaniach. Takie maleństwo…Jedyne co piżmak może napsocić, to rozkopywanie wałów przeciwpowodziowych. To samo robi rodzimy bóbr, i po prostu drzewa czy wrażliwe miejsca obkłada się wtedy siatką, gdzie grubas się nie przegryzie. Być może dlatego nasz cały postęp techniczny, jest tylko pozornym rozwojem. Skoro przynosi tylko cierpienie, zniszczenia i śmierć, a siłą napędową jest wyzysk. Przecież od kilkudziesięciu lat jeździmy nadal kopcącymi samochodami na silnikach spalinowych, mimo technologii Tesli…Więc jaki postęp. Temat na inną opowieść.

Podziwiam piżmaka, z jaką pasją i perfekcją męczy tą jedną trzcinkę. Świata poza tym nie widzi. Błyskają żółte ząbki. I z tej strony jakby nie patrzeć robi coś pożytecznego, bo przecież człowiek okresowo wykasza szuwary, aby mieć dostęp do tafli wody. Płynie do mnie…nauka. Zastanawiam się znów. Dlaczego piżmak wciąż istnieje, mimo tych prześladowań, wrogów naturalnych? Odpowiedz jakby przychodzi w jego robocie.

– Bo jestem skupiony na sobie. Tylko na tym, co mam zrobić i co chcę osiągnąć. Temu poświęcam, z jakim oddaniem swoją energię. Nie rozpraszam się. Wykopuję kłącze, które chcę zjeść…

Takie to niby proste. Ufają i działają. W przyrodzie wiele kryje się odpowiedzi, na odwieczne ludzkości pytania. Wysiedlone suszą bobry przeniosły się tam, gdzie jeszcze jest woda i dalej budują swoje tamy z patyków. Wierzą, że dadzą radę.

Chwilę przed zachodem słońca usadzam się w jednej z otwartych czatowni. Stąd mam widok na świeżo zaorane pole, bagno, szuwary, i lasy. Tu spocznę do ciemności po kilkugodzinnej wędrówce. Spotkałem aż kilka bażantów, a przecież lamentowałem ostatnio, że chciałbym zobaczyć wspaniałego koguta w lornetce, a tak ich coś mało, nie widziałem już parę miesięcy. Manifestacja natychmiastowa. Ciekawskie sójki dziś zaskakują, żerując na skraju pola całą gromadą, zupełnie jak stado kur. Co podnoszą, stąd nie widzę. Staram się podejść. I choć sójka zdawałoby się, łatwy obiekt do obserwacji, cwaniary wiedzą, że coś jest inaczej. Pewnie nigdy nie widziały obserwatora. Niepokoją się całą chmarą i siadają na wierzbach. Latają nade mną, a w lornetce widzę jak odwracają łebki przy okrążaniu, aby mi się przyjrzeć. Zdają się być totalnie zdumione. Że ktoś się zbliża, celowo właśnie do nich. Odchodzę śledzony, całe szczęście nie wrzeszczą, tylko sondują w milczeniu.

muskrat

Zaszło. Jak szybko umyka jesienią. Temperatura leci. Po południu było wręcz upalnie, a teraz trzeba ratować się kurtką. I nawet się cieszę, bo myślę sobie, jeśli tu spadki są takie, to co dopiero w górach, na Podlasiu czy choćby Warmii. Gdybym tam miał wędrować… Wieczór jest cichy, namiętny jakiś taki. Kosy alarmują i szczebioczą w terkocie przed snem, najbliższe miesiące to one będą tutaj Zegarem Zmierzchu. Nad całością bagna unosi się pierwsza mgła, i zaczyna dziać coś, czego się dziś niespodziewałem…

Mgły zaczynają gęstnieć. Podnoszą się zakrywając mi okoliczne światła i osiedle, które wyrosło nieopodal podstępem. Idą w górę, skąd pasmami rozlewaję się na pole. Będzie taniec, będzie sztuka, przedstawienie! Mgliste pląsy wody żywej, to jedno z najpiękniejszych zjawisk, jakie przyroda wyreżyserować może. Zachwycam się – jakaż moc tu, w tych szuwarach i odmętach drzemie? Przetrwała mimo wszystko, i w chłodzie ukazuje nocnym wędrowcom swoją potęgę. Tam człowiek w swych światłach i przed ekranami seriali, tu one, które głucho wypełniają wszystko… wytłumiły mi nawet dzwięki dobiegające z wsi. Film oscarowy, gdyby nagrać to w przyspieszeniu. Tak się cieszę. Oglądam się za plecy – i łąka zanurzona w bieli. Cud chwiejny, żywy. Wokół robi się okrąg mleczny, a wszystko to wypełza właśnie stamtąd, z serca moczarów… Jak pajęczyna wilgotna, porywa w sen swoich macek. Tak oddycha ziemia. Tak pracują żywioły. Nie poddają się. Ile jeszcze przetrwa? Człowiek może zasypać, zasuszyć, i wybudować na tym dom. Bywało już tak. Pamiętam to miejsce jeszcze z czasów, gdy nie były stąd widoczne światła osiedli mieszkaniowych, nie dobiegały poszczekiwania psów i rzężenie pił, kiedy o zmierzchu wychodziły z trzcin watahy dzików po 30 sztuk… Gdy woda płynęła szeroką strugą po kaskadach rowku i chrobotały w nim bobry. Urzędował rzęsorek. Jak jeleń ryczał w kukurydzy, i wąsatki pasły się na szuwarach… Nie było ambon myśliwskich. Ostoja była bezpieczna, dzika i wolna. Nie wiem czasem po co tutaj zaglądam. Może dlatego, że najbliżej, sentyment, i znam każdą darń wraz z zakątkami zwierząt. Mój świat odchodzi każdego dnia, coraz dalej. Krok po kroku, odpływa…subtelnie. Coraz dalej muszę jeździć, by znaleźć kawałek ciszy. Przetrwa w opowieściach… Mało pocieszające. A kiedy się zatrzymamy? Co nam zostanie? Przecież nawet gdyby te historie miały w przyszłości być świadectwem, nikt nie zburzy mieszkań i blokowisk, by wrócić do tego co było. I nie mam wątpliwości, że na zabudowaniu pól i wycięciu zadrzewień się zakończy. Co się dzieje w innych częściach świata – nie można wyciąć, to podpalają. A ja się dziwiłem niekiedy, widząc ludzi biegających w słuchawkach. Cwaniacy. Być może czeka mnie to samo jeszcze za życia. Śpiew ptaków odtwarzany ze smartfona, bo lasy będą ptasio ciche, z szumem biegnących na wiaduktach ponad nimi autostrad…Pęd po iluzję. Zamkniemy się w coraz to nowocześniejszych domach, zagłuszymy duszę relaksacyjnymi dzwiękami, tym samym zatrzaśniemy na świat i siebie nawzajem. Cierpkie rozważania.

Przez siwą zasłonę przebija się piskliwe nawoływanie samicy puszczyka. Zew śmierci dla gromad myszy polnych – coś jak wycie wilka. Sowa obwieszcza wypad na łów. Dla mnie to sygnał, że pora wracać. Mgły podchodzą złowrogo gęstym duchem tuż pod czatownię, nie widać prawie niczego, drzew ani horyzontu. W takim kłębie łatwo zgubić orientację, kto niezwyczajny. Na znanym sobie terenie to zawsze wesoła przygoda. Raz mi się zdarzyło. Zakręciłem się parę razy z zamkniętymi oczami wokół i podjąłem wędrówkę. Przednia zabawa. I mgła lubi dokazywać. Wilgoć osadza się na butach, przemakając je do końca. Dziś nie zabrałem kaloszy. Nie zawsze chcę – ‘’ludzie dziwnie patrzą’’ gdy idziesz w nich przez miejscowość, podczas cudownej pogody. Nie znają realiów wypraw. Dziś buty wstępnie zmoczyłem już po południu, na resztkach rosy która nie obeschła od rana. Sekrety otulają mnie szarym kożuchem wspomnień przesłaniając burą gęstwą wszystko, gdy brnę przez chłodną łąkę – czuję się wtedy dobrze. Zabrały światła, odgłosy, dalekie budynki, utuliła w miękkiej, rześkiej ciszy. Nicość, taka moja, jedyna. Oddaję się jej w zapomnienie. Władaj mi tą krainą kochana jak najdłużej…

26.09.2019 – Bobrowe rozważania nad Stawem.

Muskrat_swimming_Ottawa